Scutariella bij siergarnalen: herkennen, behandelen en voorkomen

Scutariella bij siergarnalen is een veelbesproken onderwerp onder aquariumliefhebbers en hobbyisten. Deze kleine wormachtige organismen kunnen voorkomen bij Neocaridina- en Caridina-garnalen en leiden soms tot gezondheidsproblemen. In deze blog leggen we uit wat scutariella is, hoe je het herkent, wanneer het zichtbaar wordt, hoe je het behandelt, en hoe je problemen voorkomt.

Wat is scutariella?

Scutariella japonica is een klein platwormachtig organisme dat zich meestal hecht aan de kop, ogen en kieuwen van garnalen. Het is wit tot doorzichtig en ongeveer 1–2 millimeter groot.

Er bestaat discussie over de exacte classificatie van scutariella:

• Parasiet: Veel bronnen beschrijven scutariella als een parasiet omdat het zich vasthecht aan de garnaal, eieren kan leggen en in grotere aantallen stress of ademhalingsproblemen kan veroorzaken.
• Epibiont: Sommige hobbyisten en wetenschappelijke bronnen zien scutariella meer als een epibiont — een organisme dat leeft op de garnaal zonder direct schade te veroorzaken. Het veroorzaakt pas problemen bij slechte waterwaarden of hoge aantallen.

In de praktijk betekent dit dat, ongeacht de classificatie, je het gedrag van je garnalen moet volgen en het bij zichtbare aantallen moet behandelen.

Scutariella is niet altijd zichtbaar

Een belangrijk kenmerk van scutariella is dat het lange tijd onzichtbaar kan blijven. Garnalen kunnen volledig gezond ogen, terwijl er geen zichtbare wormpjes zijn.

Het wordt vaak pas zichtbaar onder omstandigheden zoals:

• Stress door transport of verhuizing
• Slechte of wisselende waterwaarden
• Overbezetting van het aquarium
• Verminderde zuurstof of algemene stressfactoren

Hierdoor lijkt het soms alsof scutariella “plotseling” ontstaat, terwijl het eigenlijk latent aanwezig kan zijn.

Hoe herken je een besmetting?

Wanneer scutariella zich vermenigvuldigt en zichtbaar wordt, kun je letten op de volgende symptomen:

• Witte wormpjes op de kop, ogen of kieuwen
• Bewegende puntjes bij de kieuwen
• Garnalen die vaker schuren of onrustig zijn
• Verminderde activiteit of tragere groei
• Moeizame vervellingen

Bij jonge of verzwakte garnalen kunnen de gevolgen sneller merkbaar zijn.

Quarantaine: een essentiële voorzorgsmaatregel

Quarantaine is de beste manier om nieuwe garnalen te observeren voordat ze in het hoofdaquarium komen. Een quarantaineperiode van 1 tot 2 weken wordt sterk aanbevolen.

Voordelen van quarantaine:

• Snellere herkenning van parasieten of ziektes
• Minder stress voor de bestaande garnalen
• Eenvoudiger behandelen indien nodig
• Betere controle over waterwaarden

Tijdens quarantaine kun je eventuele parasieten zoals scutariella direct behandelen zonder het hele aquarium te belasten.

Hoe behandel je scutariella?

Er zijn verschillende effectieve methodes om scutariella te bestrijden:

1. Zoutbad

Een korte zoutbehandeling is vaak de eerste stap:

• Gebruik ongejodeerd keukenzout of zeezout
• Dosering: ongeveer1 theelepel per halve liter water
• Duur: 30 seconden tot maximaal 1 minuut
• Houd de garnaal constant in de gaten

De wormpjes laten direct los en kunnen daarna makkelijker verwijderd worden. Wanneer de wormpjes niet loslaten kun je de hoeveelheid zout voorzichtig iets verhogen.

2. Medicatie

Er bestaan speciale medicijnen tegen parasieten bij garnalen, zoals producten op basis van fenbendazol. Controleer altijd of het middel veilig is voor andere bewoners zoals slakken en voer de dosering nauwkeurig uit.

3. Verbeter de waterkwaliteit

Goede verzorging vermindert stress en helpt garnalen gezond te blijven:

• Regelmatige waterwissels
• Stabiele pH, GH en KH
• Niet overvoeren
• Verwijder vervellingshuidjes tijdig

Preventie: zo verklein je het risico

Hoewel scutariella niet altijd volledig te voorkomen is, verklein je de kans op problemen aanzienlijk door:

• Stabiele waterwaarden te behouden
• Stress bij garnalen te minimaliseren
• Nieuwe garnalen rustig te laten acclimatiseren
• Quarantaine toe te passen
• Het aquarium schoon en in balans te houden

Conclusie

Scutariella bij siergarnalen is een veelbesproken organisme dat niet altijd direct zichtbaar is. Of je het nu als parasiet of epibiont ziet, het kan stress veroorzaken en de gezondheid van garnalen beïnvloeden bij slechte waterkwaliteit of hoge aantallen.

Door goede verzorging, quarantaine en waterbeheer kun je de risico’s sterk beperken.

Is het te voorkomen? Nee, niet volledig. Zelfs de meest ervaren garnalenhouders krijgen er soms mee te maken, omdat scutariella latent aanwezig kan zijn en pas zichtbaar wordt onder minder optimale omstandigheden.

Wat je wel kunt doen, is de kans op problemen minimaliseren door goede verzorging, stabiele waterwaarden en quarantaine toe te passen. Herken je de wormpjes bij je garnalen? Handel dan snel via een zoutbad, medicatie of verbeterde waterkwaliteit om je garnalen gezond en stressvrij te houden.

Bronnen

• Maciaszek R., Świderek W., Kaliszewicz A., Karaban K., Szpakowski B. (2021). First report of Scutariella japonica (Matjašič, 1990), a temnocephalid epibiont from South‑East Asia, found on introduced ornamental freshwater shrimp in European waters. Knowledge and Management of Aquatic Ecosystems, 422:19. Lees hier
• Maciaszek R., Świderek W., Prati S., Huang C‑Y., Karaban K., Kaliszewicz A., Jabłońska A. (2023). Epibiont cohabitation in freshwater shrimp Neocaridina davidi… and redescription of Scutariella japonica. Animals, 13(10):1616. Lees hier